Politiek primaat (art. 46d WOR): waar ligt de ruimte voor de OR?

De gemeenteraad besluit tot herindeling.
Een minister kiest voor verzelfstandiging van een dienst.
Het college stelt de begroting vast en koppelt daar een reorganisatie aan.

De ondernemingsraad hoort: “Dit valt onder het politiek primaat.”

Artikel 46d sub b WOR bepaalt dat de OR bij bepaalde politieke besluiten geen formeel advies- of instemmingsrecht heeft. Dat raakt direct aan de positie van OR’en binnen de overheid. Tegelijkertijd blijft medezeggenschap bestaan bij de personele uitwerking.

Dit artikel helpt je scherp te onderscheiden: waar stopt het politieke besluit – en waar begint jullie formele rol?

Deze uitwerking is gebaseerd op de OR-handreiking en juridische verdieping rond art. 46d WOR en het SER-advies 25/05 (2025) .

Het politiek primaat betekent dat besluiten over de publiekrechtelijke vaststelling van taken, het beleid daarover en de uitvoering daarvan zijn voorbehouden aan democratisch gecontroleerde organen.

De gedachte daarachter is eenvoudig: medezeggenschap mag politieke besluitvorming niet doorkruisen.

Dat betekent niet dat de OR buitenspel staat. Het betekent dat het formele advies- of instemmingsrecht niet geldt voor het politieke besluit zelf, maar wel voor besluiten over de personele uitwerking .

Nee.

De Hoge Raad kijkt naar de aard en inhoud van het besluit. Het feit dat een besluit door een democratisch orgaan wordt genomen, is op zichzelf niet voldoende.

Besluiten waarbij maatschappelijke afwegingen centraal staan – zoals begrotingen, herindelingen of principiële koerswijzigingen – vallen doorgaans onder het primaat. Maar organisatorische keuzes waarbij nog ruimte bestaat in de personele uitwerking kunnen alsnog advies- of instemmingsplichtig zijn.

De discussie gaat dus niet over wie het besluit neemt, maar over wat precies wordt besloten.

Personele gevolgen gaan over wat het politieke besluit betekent voor medewerkers:

Als die gevolgen niet volledig vastliggen in het politieke besluit, maar nog nadere keuzes vragen, ontstaat daar meestal advies- of instemmingsrecht.

De grens ligt bij de vraag: zijn de personele gevolgen inherent en onlosmakelijk verbonden aan het principebesluit, of volgt er nog een afzonderlijk besluitmoment?

Bij een zuiver politiek besluit is de rechter terughoudend. De Hoge Raad heeft in eerdere zaken het beroep op het politiek primaat telkens gehonoreerd .

Procederen heeft vooral kans van slagen wanneer:

De vraag is daarom niet alleen juridisch, maar ook strategisch: wat wil je bereiken?

Het SER-advies 25/05 introduceert een praktische route:

Mee-weten:
De bestuurder informeert tijdig, licht toe waarom het primaat wordt ingeroepen en maakt procesafspraken.

Mee-praten:
De OR krijgt gelegenheid een zienswijze te geven op het voorgenomen politieke besluit. Dit is op dit moment een aanbevolen werkwijze, geen formeel nieuw recht . In de praktijk biedt het OR’en een stevig gesprekspunt bij het artikel 24-overleg.

Tot slot 

Het politiek primaat is een realiteit binnen de overheid. Wie probeert het principebesluit zelf te beïnvloeden via juridische weg, loopt vaak vast. Wie scherp onderscheid maakt tussen politieke keuze en personele uitwerking, vergroot zijn invloed.

Twijfel je of in jullie situatie sprake is van een politiek besluit of van een adviesplichtig vervolgbesluit? Kom dan even op de lijn bij een van onze adviseurs!