Ondernemingsraad als rots in de branding? In alle discussies over vernieuwing van medezeggenschap lijkt het alsof de OR als vehikel voor medezeggenschap heeft afgedaan.  Niets is minder waar. Als het in de organisatie gaat stormen, dan blijken ondernemingsraden  onmisbaar. Ik heb meermalen meegemaakt, dat een  ondernemingsraad die zelfstandig durft op te treden, de organisatie kan redden.

 

Ondernemingsraad als rots in de branding

Afbeelding1De  ondernemingsraad heeft van de wetgever een volstrekt zelfstandige positie gekregen.  Soms denk je wel eens dat dit te ver is doorgeschoten, als je managers hoort zeggen: “medezeggenschap? Daar ga ik niet over, dat is voor de  ondernemingsraad.”  Maar …. als het voortbestaan van de organisatie ter discussie wordt gesteld, als de directie haar legitimiteit verspeelt, of als onduidelijkheid de organisatie verlamt, is die zelfstandige positie een groot goed. In zo’n geval kan de ondernemingsraad blijven ademhalen en soms zelfs reddend handelen.  De ondernemingsraad weet dan de organisatie te redden. Als een rots in de branding.

 

Rots tijdens bestuurscrisis

Ik heb dit een aantal malen van nabij mee mogen maken. Toen in de tweede helft van 2012 het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers te maken kreeg met een bestuurscrisis, omdat de directie het vertrouwen van zowel het ministerie als de medewerkers aan het verliezen was, maar nog niet wilde opstappen, was de stem van de  ondernemingsraad een belangrijke. Op een gegeven moment sloot de OR de terugkeer van de directeur uit, en gaf daarmee de organisatie een zet in de richting van een nieuwe benoeming en een nieuwe start. Maar de ondernemingsraad is vooral in de periode daarna zijn gewicht in goud waard geweest. De periode waarin een interim-directeur en de ondernemingsraad de organisatie weer op de rails moesten krijgen, in een situatie waarin wantrouwen en tegenstellingen vrijelijk waren gegroeid. En waarin ook nog eens fors moest worden ingegrepen, omdat het aantal asielaanvragen drastisch terugliep. De interim-directeur werkte aan het herstel van vertrouwen in MT en bij de externe relaties. De  ondernemingsraad voerde op alle afdelingen en vestigingen gesprekken om de medewerkers er weer bij te trekken. In het overleg werden de ervaringen uitgewisseld en moeilijke knopen doorgehakt. De ondernemingsraad was daarbij cruciaal voor het herstel van vertrouwen en maakte daardoor de noodzakelijke ingrepen op tijd mogelijk.

 

Standvastig tijdens fusieproces

Een ander voorbeeld: in een kleine overheidsorganisatie worden plannen gesmeed om te fuseren. De organisatie is klein, er zijn schaalvoordelen te behalen, er werd naar fusiepartners gezocht. De organisatie kende een bestuur op afstand en een directie. Gedurende de rit bleken bestuur, directie en medewerkers uiteenlopende belangen te hebben en ook uiteenlopende voorkeuren voor fusiepartners te koesteren. Op een cruciaal moment kwamen bestuur en directie tegenover elkaar te staan. De directeur blijkt niet loyaal aan de besluiten van het bestuur. De medewerkers zijn dan al afgehaakt en snappen er niets meer van. Op dat moment grijpt de  ondernemingsraad in, door het vertrouwen in de directeur op te zeggen en in overleg met het bestuur te treden. Er komt een interim-directeur die de fusieplannen weer op de rails kan zetten.  Een kordaad optreden van de ondernemingsraad wat de periode van onzekerheid heeft bekort en het fusieplan heeft gered.

Nog een voorbeeld: een kennisintensief bedrijf is onderdeel van een buitenlandse multinational. Op een slechte dag blijkt dat deze moeder in geldnood verkeert en het goedlopend bedrijfje als onderpand wil gebruiken om bij de banken geld los te krijgen. Gelukkig moet de buitenlandse moeder dit ter advisering voorleggen aan de  ondernemingsraad. En anders dan de directie, is de  ondernemingsraad zelfstandig, en hoeft dus  niet  per se loyaal te zijn aan het concernbesluit. De ondernemingsraad krijgt  dan ook enkele  concessies gedaan die van groot belang blijken voor de continuïteit.

 

Blijven geloven in kansen in crisistijd

downloadMijn laatste voorbeeld is de ondernemingsraad van de AM Groep. Die kregen in november van het afgelopen jaar ineens een adviesaanvraag, waarin ontmanteling van hun bedrijf werd aangekondigd. De AM Groep is een goed lopend SW-bedrijf, die in de statistieken van de branchevereniging zich in de top drie van de best presterende bedrijven had genesteld. Het bedrijf maakte winst, en wist 60% van de doelgroep met succes bij reguliere bedrijven uit te plaatsen. Het besluit was dan ook een volkomen verrassing. De achtergrond waren dan ook niet de resultaten van de AM Groep, maar het gebrek aan samenwerking  tussen de bestuurders. De AM Groep werkt voor vijf gemeenten, en de wethouders konden het niet eens worden hoe ze gezamenlijk de activiteiten van de AM Groep voort wilden zetten in het licht van de nieuwe participatiewet.

Ook in dit geval bleek de zelfstandige positie van de ondernemingsraad een zegen. De directie moet loyaal zijn aan het bestuursbesluit, maar de ondernemingsraad kon het besluit beoordelen voor wat het was: een pertinent onredelijk besluit.  En gelukkig was deze ondernemingsraad ook opgewassen tegen de taak om het besluit met alle middelen te bestrijden. De ondernemingsraad regelde contra-expertise op de rekensommen die onder het besluit lagen.  Hij kondigde juridisch verweer aan bij de Ondernemingskamer  en zocht tegelijkertijd de publiciteit. Met succes:  plaatselijke media gingen erover schrijven, er kwam een column in het financieel dagblad, de  werkgevers in de regio betuigden hun steun, de branchevereniging ging achter de ondernemingsraad staan en er werden kamervragen gesteld.

De ondernemingsraad wist met zijn verhaal ook de gemeenteraadsleden te bereiken. Op een door de OR-leden georganiseer de voorlichtingsavond kwamen er 52 naar ze luisteren. Uiteindelijk gaf dat de doorslag. De wethouders moesten overstag en met een nieuw besluit komen. Dat betekent dat de AM Groep verder kan als AM werkorganisatie, dat de SW-ers bij hun huidige werkgevers verder kunnen en dat de expertise van de AM Groep wordt gebruikt om ook de nieuwe doelgroepen straks naar passend werk te begeleiden. Deze prestatie is natuurlijk op de eerste plaats aan de kwaliteiten van deze specifieke OR toe te schrijven, maar is toch ook een sprekend voorbeeld hoe een  ondernemingsraad die geheel op eigen verantwoording kan handelen, de continuïteit van de onderneming kan redden.

Wees dus niet te snel in het vernieuwen van de medezeggenschap, en behoud op een centrale plek in de onderneming ruimte voor een zelfstandige ondernemingsraad, die met het mandaat van de medewerkers kan doen wat goed is voor de onderneming.  Als een rots in de branding.